Is een dynamisch laadtarief oneerlijk voor de rijder?

Zodra je op een laadplein met tijdvakken werkt, komt de vraag vanzelf. Waarom kost hetzelfde kilowattuur op zaterdagmiddag meer dan op dinsdagochtend? Achter die vraag zit zelden een rekensom. Er zit een gevoel achter, en dat gevoel is dat de prijs precies beweegt op het moment dat de rijder er niet meer onderuit kan.

Dat bezwaar wegwuiven werkt niet. Het is de meest gestelde vraag bij elk tarief dat niet het hele jaar hetzelfde getal toont, en het antwoord bepaalt of je tariefmodel het eerste kwartaal overleeft.

Waarom voelt een bewegende prijs oneerlijk?

Omdat mensen een prijs nooit los beoordelen, maar altijd tegen een referentie die ze al in hun hoofd hebben. Daniel Kahneman, Jack Knetsch en Richard Thaler beschreven dat mechanisme in 1986 in de American Economic Review. Ze legden proefpersonen een ijzerwinkel voor die sneeuwschoppen van vijftien naar twintig dollar bracht, de ochtend na een zware sneeuwstorm. 82 procent noemde die verhoging oneerlijk. Wanneer dezelfde verhoging voortkwam uit een hogere inkoopprijs, vond een meerderheid ze wel aanvaardbaar. De conclusie van de onderzoekers: een verkoper mag zijn kosten doorrekenen, maar mag geen extra marge pakken alleen omdat de koper op dat moment vastzit.

Voor een laadplein is dat een bruikbaar kompas. Een prijs die omhoog gaat puur omdat het druk is, valt in de categorie die mensen afwijzen. Een prijs die vooraf per tijdvak vastligt en waar de rijder omheen kan plannen, valt daarbuiten. Het verschil zit niet in de hoogte van het bedrag maar in de vraag wie de informatie had toen de keuze gemaakt werd.

Cijfers uit andere sectoren wijzen dezelfde kant op. In een YouGov-peiling in zeventien markten, met veldwerk in het voorjaar van 2023, vond 33 procent van de volwassenen dynamische prijzen voor concerttickets eerlijk en 49 procent oneerlijk. Voor bioscoopkaartjes lag de acceptatie op 40 procent, voor pretparken op 38 procent. Dezelfde techniek, andere aanvaarding. Wat verschilt is hoe goed de klant de regel vooraf kent en hoe makkelijk hij kan uitwijken.

Is een dynamisch laadtarief oneerlijk?

Nee, niet vanzelf. Een dynamisch laadtarief wordt oneerlijk wanneer de rijder de prijs pas na afloop leert kennen, wanneer de prijs tijdens een lopende sessie kan stijgen, of wanneer er geen bovengrens en geen goedkoper alternatief bestaat. Het is eerlijk wanneer de regel vooraf gepubliceerd is, de prijs vastklikt op het moment dat de sessie start, er een bekend plafond geldt, en de rijder kan kiezen voor een goedkoper tijdvak of een ledentarief. Een eerlijk dynamisch tarief is een tarief waarvan de prijsregel vooraf kenbaar is en waarvan het bedrag vaststaat vanaf de seconde dat de connector vergrendelt. Eerlijkheid gaat dus over voorspelbaarheid en keuze, niet over een getal dat nooit beweegt.

Dat is meteen het onderscheid met surge pricing. Bij surge stijgt de prijs op het moment van de schaarste zelf, zonder plafond en zonder aankondiging. Bij vraag-gestuurde prijszetting ligt de beweging in een vooraf gepubliceerd raster, met een vloer en een plafond die je zelf instelt. Wie die twee door elkaar haalt, verdedigt het verkeerde model.

Wat eist de regelgeving vandaag al?

De wet regelt precies het deel dat over voorspelbaarheid gaat, en niet het deel over beweging. AFIR, verordening (EU) 2023/1804, is van toepassing sinds 13 april 2024. Die verordening vraagt dat alle prijscomponenten kenbaar zijn voordat de eindgebruiker een laadsessie start, dat de prijzen redelijk en niet-discriminerend zijn, en dat de ad-hocprijs op laadpunten van 50 kW en meer gebaseerd is op de prijs per kilowattuur. De componenten worden in een vaste volgorde getoond, met de prijs per kilowattuur vooraan.

In Nederland legt de ACM er nog een laag op voor consumenten. De aanbieder van de laadpaal of de laadpas moet vooraf laten weten hoeveel iemand per kilowattuur betaalt, inclusief belastingen en alle verplichte kosten. Hoe dat gebeurt, mag de aanbieder zelf kiezen: een bord of scherm aan de paal, de website, of de app.

Merk op wat er nergens staat. Geen enkele regel eist dat het bedrag door het jaar heen hetzelfde blijft. Transparant en statisch zijn twee verschillende dingen. De wetgever vraagt dat de rijder weet waar hij aan toe is op het moment dat hij inplugt, en dat is precies de eis waar een goed ontworpen dynamisch tarief aan voldoet.

Welke ontwerpkeuzes maken het verschil?

Vier keuzes bepalen of hetzelfde prijsverloop als redelijk of als uitbuiting overkomt. Ze kosten geen omzet, ze kosten alleen ontwerpaandacht.

De vierde rij is de belangrijkste en wordt het vaakst overgeslagen. Een prijsverschil zonder alternatief is een boete. Hetzelfde prijsverschil met een dalvenster ernaast is een keuze. Op onze eigen laadpunten is dat het punt waarop de discussie kantelt: niet wanneer we uitleggen hoe het model rekent, maar wanneer iemand ziet dat er een goedkoper moment naast ligt en dat die prijs op het scherm staat voor hij begint.

De basis daaronder blijft gewoon techniek. De prijs moet niet alleen kloppen op je eigen scherm maar ook bij elke eMSP en roaminghub die hem doorgeeft, want verstuurd en toegepast zijn twee verschillende gebeurtenissen. Dat is de reden dat tariefafwijking in de CDR apart bewaakt hoort te worden. Een rijder die achteraf een ander bedrag ziet dan wat op het scherm stond, heeft gelijk als hij het oneerlijk noemt, ongeacht hoe zorgvuldig je model is.

Waarom is een tarief dat enkel de energieprijs volgt geen eerlijk basistarief?

Omdat het de rijder blootstelt aan volatiliteit die hij niet kan voorspellen en jou aan een marge die je niet in de hand hebt. Een tarief dat de spotprijs plus een vaste marge doorrekent, ziet er eerlijk uit, want het volgt de kosten. Precies daarom is het aantrekkelijk. Maar het is niet vraag-bewust: het kan laag staan op het drukste uur van de week en hoog op een moment dat je paal toch leeg staat. Voor een passant die geen dagvooruitzicht van de energiebeurs volgt, is het bovendien niet voorspelbaar.

De plek waar zo'n tarief wel thuishoort, is als kortingslaag bovenop een vraag-bewust basistarief, voor leden en abonnementshouders die de regel bewust kiezen en er hun laadmoment op afstemmen. Die groep wil precies dat signaal. Als aanbevolen basis- of roamingtarief voor iedereen die toevallig langsrijdt, is het een slechter product dan het lijkt. Meer daarover staat in de uitleg over wat dynamic pricing op laadpunten precies inhoudt.

Wat zou je maandag anders doen?

Begin niet bij het model, begin bij de weergave. Controleer eerst of het bedrag dat een rijder ziet voordat hij inplugt exact het bedrag is dat hij op zijn factuur terugvindt, in je app, aan de paal en bij elke roamingpartner. Publiceer daarna je plafond, ook als je er zelden aan zit. Zet er tot slot één goedkoper venster naast, zichtbaar in dezelfde weergave als het duurdere. Die drie stappen kosten geen kilowattuur omzet en halen het grootste deel van het eerlijkheidsbezwaar weg.

Wil je weten wat vraag-gestuurde tarieven op jouw punten zouden opleveren voor je iets aanpast? De gratis potentieelanalyse rekent het door op je eigen bezetting, en de uitleg van het platform laat zien hoe de prijs vastklikt bij de start van een sessie.